• 13 Ağustos 2020 / Perşembe 17:27

Bilişim Yatırımları - İş Stratejisi Uyumu

Son yıllarda tüm sektörlerde bilişim sistemlerine çok büyük tutarlarda yatırımlar yapıldı. Ancak bunların yalnızca çok küçük kısmının karlılığı analiz edilebildi. Bu durumun başlıca nedeni olarak da ölçme zorluğu gösterildi. Ancak ölçüm yapılmasa da pek çok yerde yatırımların potansiyel faydalarının tümünün hayata geçirilemediğinin farkına varıldı. Çoğu kişi için bu olumsuzluk bilişim sistemini kullanma becerisinin olması gereken düzeye çıkarılmadığı içindi. Diğer bazı kişiler suçu seçilen markanın yanlışlığında buldu. Bir gurup insan da projelerin bir yol haritasının olmaması nedeniyle bütçe, termin, kapsam sorunları yaşadığı görüşündedir.

Bir başka başarısızlık nedeni de stratejik hizalanma dediğimiz iş stratejisi ile bilişim sistemi arasında uyum bulunmamasıdır. Yazılım seçiminde sık işlenen kusurlardan biri süreç analizi düzeyinde kalmak, sadece süreç adımları için gerek duyulan bilişim gereksinimlerini belirlemektir. Bu kolayca fark edilmeyen ve seyrek dile getirilen bir konu olsa da pek çok bilişim uygulamasının yaşadığı sıkıntıların temelini oluşturur. Hem her türlü aracın, bilişim dahil stratejiye hizmet etmesi kuralı, hem de süreçlerin stratejiye uygun tasarımlanmamış olabilmeleri nedenleriyle stratejik uyum sağlamak bilişim projeleri için zorunlu koşul olmalıdır.

Stratejik uyum kavramı şirketin lisanslayacağı yazılım çözümünün amaçlarına ulaşmak için formüle etmiş olduğu politika ve taktikler bütününü desteklemesi olarak ifade edilebilir. İş stratejisi ile bilişim sistemi uyumlu olduğu takdirde hem strateji amaca ulaşmaya daha fazla ve daha kolay yardım eder, hem de teknolojinin tüm potansiyelinden yararlanma, dolayısıyla yatırım geri dönüşü sağlama olasılığı yükselir.

Bilişim Sistemi – İş Stratejisi Uyum Modeli
Bilişim sistemi ile iş stratejisinin uyumlu kılınması konusunda gerçekleştirilen en dikkat çekici çalışma SAM (Strategic Alignment Model) kısaltması ile anılan modeldir. Bu modelin bilişim tarafından bakıldığındaki kısa mesajı bir bilişim projesinin tüm potansiyelinden yararlanabilmek için daha seçim aşamasında şirket stratejisini dikkate almanın zorunlu olduğudur. Modelin strateji tarafından bakıldığındaki mesajı ise iş amaçları hedeflenirken bilişim teknolojisinin yeteneklerinin dikkate alınması vazgeçilemez bir faktördür. Modelin her iki taraftan birden görülen mesajı ise strateji formüle ederken teknolojik yetenekleri dikkate alarak uygulanabilir stratejiler geliştirmek ile bilişim sistemi seçerken strateji uygulamada araç olarak kullanılabilecek seçeneklere yönelmektir. Dolayısıyla strateji ile bilişim yatırımı karşılıklı etkileşimli olarak yürütülmesi zorunlu uygulamalar, diğer deyişle ayrılmaz ikilidir. SAM modeli ayrılmaz ikiliyi doğru kurgulamak için “Uyumluluğun 12 Bileşeni” adını verdiği (Bkz. Tablo 1) faktörlerin eşzamanlı olarak analiz ve değerlendirmeye tabi tutulmasını önerir. Böylelikle strateji ile bilişim sistemi arasındaki bağ daha iyi kavranacak ve nasıl geliştirileceği ortaya çıkacaktır.

Tablo 1. Uyumluluğun 12 Bileşeni
İş Stratejisi
1. İş Kapsamı: Şirketin rekabet ettiği segmentler, ürünler
2. Farklılaştırıcı Yetenekler: Şirkete rekabet avantajı getiren çekirdek yetenekler
3. Şirket Yönetişimi: Şirketin yönetimi ve paydaşları arasındaki ilişkileri ele alış tarzı

Örgütsel Altyapı ve Süreçler
4. İdari yapı: Örgütsel yapı, örneğin merkezi, coğrafi, matris, hiyerarşik, yatay organizasyon yapıları…
5. Süreçler: Şirketin faaliyetlerinin işleyiş veya akış biçimi
6. Yetenekler: Şirket kültürü çerçevesinde şekillenen insan kaynaklarını pratikleri kapsamındaki motivasyon, eğitim ve personel seçme-yerleştirme uygulamaları

Bilişim Stratejisi
7. Teknoloji kapsamı: Önemli enformasyon teknolojileri; uygulama yazılımları, veri tabanları, yazılım ajanları
8. Sistemsel yetenekler: Bilişim sistemlerini farklılaştırıp özelleştiren beceri seti
9. Bilişim Yönetişimi: Kaynakların, risklerin, sorumlulukların, çatışma çözümlerinin yönetim kural ve prosedürleri bütünü

Bilişim Altyapısı ve Süreçleri
10. Mimari: Donanım, yazılım ve ağ bileşenlerinin bütünsel çerçevesi ve aralarındaki işleyiş ilişkileri
11. Süreçler: Bilişim alt ve üst yapısını işletmek ve yönetmek için sürdürülen faaliyetler bütünü
12. Yetenekler: Bilişim çalışanlarını kapsayan insan kaynakları yönetim politikaları

Önce Strateji Formülasyonu
Bilişim çözümü ile uyumunu sağlayabilmek için ilk adımı strateji konusunda atmak daha uygun bir başlangıçtır. Diğer deyişle yazılım yatırımı yapmak için bir strateji temelinin oluşturulması işleri kolaylaştıracaktır. Teori iş stratejisinin iki değişik tarzda formüle edilebileceğini öngörmektedir. Bunların ilki yıllık revizyondur. Dönem başında saptanan stratejiler dönem sonunda doğruluk ve performans açısından değerlendirmeye alınırlar. Gerekli görülen düzeltme ve rötuşlarla gelecek dönemin planına şekil verilir.

İş stratejisinin ikinci yenileme türü de öngörülememiş, ani bir değişim yaşanması nedeniyledir. Bu değişim iş dünyasında olabildiği gibi, örneğin e-ticaretin büyümesi, teknoloji tabanlı da olabilir; bulut bilişimin yaygınlaşması gibi.

Bu iki türden hangisi olursa şirket stratejisine uygun olan bilişim çözümüne yönelmek zorundadır. Biraz daha somut olmaya çalışırsak stratejisi verimlilik olan bir firma ile stratejisi müşterilerine hızlı yanıt vermek olan firmalar Tedarik Zinciri Yönetim yazılımlarını aynı konfigürasyonla kuramazlar. Stratejisi talep yönetimi üzerine kurulan şirketin gerek duyduğu ERP yazılımı stratejisi kapasite kullanımına odaklanan şirketinkine kıyasla hayli farklıdır. Stratejisi çizelgeleme yoğun olan fabrikanın MES yazılımı stratejisini bakım temeline oturtmuş olanınkinden farklı seçmek zorundadır. Keza müşterilerine çapraz satış ve up selling yapmak isteyen firmanın CRM yazılımı amacı servis hızlılığı olan firmaya kıyasla başka özelliklerde olmak durumundadır. Amacı hızlı inovasyon yapmak olan firma ile ürün kalitesini daha tasarım aşamasında garantilemek isteyen firmalar da ortak bir CAD yazılımında buluşamazlar. Müşteri terklerini öngörmek isteyen firma ile müşteri kümelerini ortaya çıkartmayı amaçlayanın aynı İş Zekası çözümüne yönelmemeleri gibi.

İş Stratejisi – Bilişim Uyumunu Başaranlar
İş stratejileri ile bilişim çözümlerini uyumlu kılmanın önemi kavrandıktan sonra sıra bunun nasıl gerçekleştirileceğine gelir. Bu alanda başarılı olmuş şirketler incelendiğinde aşağıdaki ortak özellikler bulunmuştur:
- Bilişim ile iş yetenekleri eşit önemdedir
- İş süreçlerinin hangi çıktıları üretmesi gerektiği ölçütleri üzerinde uzlaşılmıştır
- Bilişim tabanlı iş projeleri aciliyet duygusuyla (sense of urgency) ele alınmıştır
- Bilişim projelerinin yönetilmesi konusu özel kabul edilmiş ve bu alanda genel proje yönetiminin üstünde beceri edinilmiştir
- Bilişim çözümleri ile müşteri değeri üretmede liderlik hedeflenmiştir
- Yetkilendirilmiş üyelerden oluşan ekipler kurulmuştur
- Açık iletişim kültürü geliştirilmiştir.

Sonuç
Günümüzde bilişim ve iş birimlerinin yoğun işbirliği içinde olmalarının önemi tartışılmaz bir noktadadır. İşbirliğinin verimi iki sistem arasındaki uyuma bağlıdır. Uyumun yüksek düzeyde sağlanması için bilişim sistemleri hem iş stratejisinin tanımlanmasında rol oynamalı, hem de stratejinin hayata geçirilmesine tüm potansiyeli ile katkıda bulunmalıdır. Böylelikle hedeflerine ulaşma olasılığı yüksek, daha rekabetçi, teknoloji yatırımları geri dönüş sağlayan, karlı bir şirket yaratılabilecektir.

Son yıllarda tüm sektörlerde bilişim sistemlerine çok büyük tutarlarda yatırımlar yapıldı. Ancak bunların yalnızca çok küçük kısmının karlılığı analiz edilebildi. Bu durumun başlıca nedeni olarak da ölçme zorluğu gösterildi. Ancak ölçüm yapılmasa da pek çok yerde yatırımların potansiyel faydalarının tümünün hayata geçirilemediğinin farkına varıldı. Çoğu kişi için bu olumsuzluk bilişim sistemini kullanma becerisinin olması gereken düzeye çıkarılmadığı içindi. Diğer bazı kişiler suçu seçilen markanın yanlışlığında buldu. Bir gurup insan da projelerin bir yol haritasının olmaması nedeniyle bütçe, termin, kapsam sorunları yaşadığı görüşündedir.

Bir başka başarısızlık nedeni de stratejik hizalanma dediğimiz iş stratejisi ile bilişim sistemi arasında uyum bulunmamasıdır. Yazılım seçiminde sık işlenen kusurlardan biri süreç analizi düzeyinde kalmak, sadece süreç adımları için gerek duyulan bilişim gereksinimlerini belirlemektir. Bu kolayca fark edilmeyen ve seyrek dile getirilen bir konu olsa da pek çok bilişim uygulamasının yaşadığı sıkıntıların temelini oluşturur. Hem her türlü aracın, bilişim dahil stratejiye hizmet etmesi kuralı, hem de süreçlerin stratejiye uygun tasarımlanmamış olabilmeleri nedenleriyle stratejik uyum sağlamak bilişim projeleri için zorunlu koşul olmalıdır. 

Stratejik uyum kavramı şirketin lisanslayacağı yazılım çözümünün amaçlarına ulaşmak için formüle etmiş olduğu politika ve taktikler bütününü desteklemesi olarak ifade edilebilir. İş stratejisi ile bilişim sistemi uyumlu olduğu takdirde hem strateji amaca ulaşmaya daha fazla ve daha kolay yardım eder, hem de teknolojinin tüm potansiyelinden yararlanma, dolayısıyla yatırım geri dönüşü sağlama olasılığı yükselir.

 

Bilişim Sistemi – İş Stratejisi Uyum Modeli

Bilişim sistemi ile iş stratejisinin uyumlu kılınması konusunda gerçekleştirilen en dikkat çekici çalışma SAM (Strategic Alignment Model) kısaltması ile anılan modeldir. Bu modelin bilişim tarafından bakıldığındaki kısa mesajı bir bilişim projesinin tüm potansiyelinden yararlanabilmek için daha seçim aşamasında şirket stratejisini dikkate almanın zorunlu olduğudur. Modelin strateji tarafından bakıldığındaki mesajı ise iş amaçları hedeflenirken bilişim teknolojisinin yeteneklerinin dikkate alınması vazgeçilemez bir faktördür. Modelin her iki taraftan birden görülen mesajı ise strateji formüle ederken teknolojik yetenekleri dikkate alarak uygulanabilir stratejiler geliştirmek ile bilişim sistemi seçerken strateji uygulamada araç olarak kullanılabilecek seçeneklere yönelmektir. Dolayısıyla strateji ile bilişim yatırımı karşılıklı etkileşimli olarak yürütülmesi zorunlu uygulamalar, diğer deyişle ayrılmaz ikilidir. SAM modeli ayrılmaz ikiliyi doğru kurgulamak için “Uyumluluğun 12 Bileşeni” adını verdiği (Bkz. Tablo 1) faktörlerin eşzamanlı olarak analiz ve değerlendirmeye tabi tutulmasını önerir. Böylelikle strateji ile bilişim sistemi arasındaki bağ daha iyi kavranacak ve nasıl geliştirileceği ortaya çıkacaktır.       

 

                               Tablo 1.     Uyumluluğun 12 Bileşeni

İş Stratejisi

1.      İş Kapsamı: Şirketin rekabet ettiği segmentler, ürünler

2.      Farklılaştırıcı Yetenekler: Şirkete rekabet avantajı getiren çekirdek yetenekler

3.      Şirket Yönetişimi: Şirketin yönetimi ve paydaşları arasındaki ilişkileri ele alış tarzı

Örgütsel Altyapı ve Süreçler

4.      İdari yapı: Örgütsel yapı, örneğin merkezi, coğrafi, matris, hiyerarşik, yatay organizasyon yapıları…

5.      Süreçler: Şirketin faaliyetlerinin işleyiş veya akış biçimi

6.      Yetenekler: Şirket kültürü çerçevesinde şekillenen insan kaynaklarını pratikleri kapsamındaki motivasyon, eğitim ve personel seçme-yerleştirme uygulamaları

Bilişim Stratejisi

7.      Teknoloji kapsamı: Önemli enformasyon teknolojileri; uygulama yazılımları, veri tabanları, yazılım ajanları

8.      Sistemsel yetenekler: Bilişim sistemlerini farklılaştırıp özelleştiren beceri seti

9.      Bilişim Yönetişimi: Kaynakların, risklerin, sorumlulukların, çatışma çözümlerinin yönetim kural ve prosedürleri bütünü

Bilişim Altyapısı ve Süreçleri

10.  Mimari: Donanım, yazılım ve ağ bileşenlerinin bütünsel çerçevesi ve aralarındaki işleyiş ilişkileri

11.  Süreçler: Bilişim alt ve üst yapısını işletmek ve yönetmek için sürdürülen faaliyetler bütünü

12.  Yetenekler: Bilişim çalışanlarını kapsayan insan kaynakları yönetim politikaları

 

 

Önce Strateji Formülasyonu

Bilişim çözümü ile uyumunu sağlayabilmek için ilk adımı strateji konusunda atmak daha uygun bir başlangıçtır. Diğer deyişle yazılım yatırımı yapmak için bir strateji temelinin oluşturulması işleri kolaylaştıracaktır. Teori iş stratejisinin iki değişik tarzda formüle edilebileceğini öngörmektedir. Bunların ilki yıllık revizyondur. Dönem başında saptanan stratejiler dönem sonunda doğruluk ve performans açısından değerlendirmeye alınırlar. Gerekli görülen düzeltme ve rötuşlarla gelecek dönemin planına şekil verilir.

İş stratejisinin ikinci yenileme türü de öngörülememiş, ani bir değişim yaşanması nedeniyledir. Bu değişim iş dünyasında olabildiği gibi, örneğin e-ticaretin büyümesi, teknoloji tabanlı da olabilir; bulut bilişimin yaygınlaşması gibi.

Bu iki türden hangisi olursa şirket stratejisine uygun olan bilişim çözümüne yönelmek zorundadır. Biraz daha somut olmaya çalışırsak stratejisi verimlilik olan bir firma ile stratejisi müşterilerine hızlı yanıt vermek olan firmalar Tedarik Zinciri Yönetim yazılımlarını aynı konfigürasyonla kuramazlar. Stratejisi talep yönetimi üzerine kurulan şirketin gerek duyduğu ERP yazılımı stratejisi kapasite kullanımına odaklanan şirketinkine kıyasla hayli farklıdır. Stratejisi çizelgeleme yoğun olan fabrikanın MES yazılımı stratejisini bakım temeline oturtmuş olanınkinden farklı seçmek zorundadır. Keza müşterilerine çapraz satış ve up selling yapmak isteyen firmanın CRM yazılımı amacı servis hızlılığı olan firmaya kıyasla başka özelliklerde olmak durumundadır. Amacı hızlı inovasyon yapmak olan firma ile ürün kalitesini daha tasarım aşamasında garantilemek isteyen firmalar da ortak bir CAD yazılımında buluşamazlar. Müşteri terklerini öngörmek isteyen firma ile müşteri kümelerini ortaya çıkartmayı amaçlayanın aynı İş Zekası çözümüne yönelmemeleri gibi.   

 

İş Stratejisi – Bilişim Uyumunu Başaranlar         

İş stratejileri ile bilişim çözümlerini uyumlu kılmanın önemi kavrandıktan sonra sıra bunun nasıl gerçekleştirileceğine gelir. Bu alanda başarılı olmuş şirketler incelendiğinde aşağıdaki ortak özellikler bulunmuştur:

-          Bilişim ile iş yetenekleri eşit önemdedir

-          İş süreçlerinin hangi çıktıları üretmesi gerektiği ölçütleri üzerinde uzlaşılmıştır

-          Bilişim tabanlı iş projeleri aciliyet duygusuyla (sense of urgency) ele alınmıştır

-          Bilişim projelerinin yönetilmesi konusu özel kabul edilmiş ve bu alanda genel proje yönetiminin üstünde beceri edinilmiştir

-          Bilişim çözümleri ile müşteri değeri üretmede liderlik hedeflenmiştir

-          Yetkilendirilmiş üyelerden oluşan ekipler kurulmuştur

-          Açık iletişim kültürü geliştirilmiştir.

 

Sonuç

Günümüzde bilişim ve iş birimlerinin yoğun işbirliği içinde olmalarının önemi tartışılmaz bir noktadadır.  İşbirliğinin verimi iki sistem arasındaki uyuma bağlıdır. Uyumun yüksek düzeyde sağlanması için bilişim sistemleri hem iş stratejisinin tanımlanmasında rol oynamalı, hem de stratejinin hayata geçirilmesine tüm potansiyeli ile katkıda bulunmalıdır. Böylelikle hedeflerine ulaşma olasılığı yüksek, daha rekabetçi, teknoloji yatırımları geri dönüş sağlayan, karlı bir şirket yaratılabilecektir. 





140 kez görüntülendi. 06.17.2019 tarihinde eklendi.
Yukarı Dön